Hukuk Terimleri
Sözlüğü 2026

Bir kişinin başka bir kişiden talep etme hakkına sahip olduğu para veya edimdir. Alacaklı, borcunu ödemeyen kişiye karşı dava açabilir veya icra yoluna başvurabilir.

Tarafların anlaşmazlıklarını mahkemeye gitmeden, tarafsız ve uzman bir arabulucu aracılığıyla çözmeleri sürecidir. İş uyuşmazlıklarında dava öncesi zorunlu ön koşuldur.

Yargılama sırasında teknik veya uzmanlık gerektiren konularda görüş bildirmek üzere mahkemece atanan uzman kişi. Bilirkişi raporu hâkim için bağlayıcı değil, değerlendirme aracıdır.

Evli çiftlerin mahkeme kararıyla evlilik birliğini sona erdirmesidir. Anlaşmalı boşanmada taraflar protokol sunar; çekişmeli boşanmada kusur ve tazminat mahkemece belirlenir.

Suç işleyen kişiye devlet tarafından uygulanan yaptırım. Türk Ceza Kanunu'nda hapis cezası, adli para cezası veya güvenlik tedbiri şeklinde düzenlenmiştir.

Bir sözleşmenin ihlali hâlinde ihlal eden tarafın ödemesi gereken, önceden belirlenen tazminat miktarı. Fahiş bulunması hâlinde hâkim indirebilir.

Bir hakkın elde edilmesi veya korunması amacıyla yetkili mahkemeye yapılan resmi başvuru ve buna bağlı yargılama süreci. Dava açılırken peşin harç ve başvuru harcı yatırılması gerekir.

Davada ileri sürülen olguların doğruluğunu ortaya koymak için kullanılan belge, tanık beyanı, bilirkişi raporu, keşif veya ikrar gibi hukuki araçlar.

Bir hak, alacak veya varlığın sahibi tarafından başka bir kişiye aktarılması. Alacak devri (temlik), tapu devri ve işyeri devri bu kapsamda değerlendirilir.

Bir sözleşme kapsamında taraflardan birinin yerine getirmekle yükümlü olduğu davranış; para ödeme, iş yapma veya bir eylemden kaçınma şeklinde olabilir.

Bir sözleşmenin veya iş akdinin taraflardan biri tarafından sona erdirilmesi. İş hukukunda haklı nedenle fesih kıdem tazminatı hakkı doğururken, haksız fesih ihbar ve kıdem tazminatı yükümlülüğü getirir.

Açılmış bir davadan veya bir haktan vazgeçme. Davadan feragat kesin hüküm etkisi doğurur; feragat eden taraf aynı konuda yeniden dava açamaz.

Bir kişinin malına, parasına veya hakkına zorla el konulması. TCK kapsamında yağma suçu olarak düzenlenir; mağdur hem ceza davası açabilir hem de tazminat talep edebilir.

Borçlunun borcunu ödememesi durumunda mahkeme veya icra dairesi kararıyla malvarlığına el konulmasıdır. Maaş haczi, banka hesabı haczi ve taşınmaz haczi en yaygın türleridir.

Hukuk düzeninin kişilere tanıdığı, yargı yoluyla korunabilen üstünlük, yetki veya özgürlük. Şahsa bağlı haklar devredilemez; mal varlığı hakları ise devredilebilir.

İşçinin işverenden herhangi bir alacağı kalmadığını kabul ettiğine dair yazılı belge. İbraname, işçi ayrılışından en az bir ay sonra düzenlenmeli; aksi hâlde geçersiz sayılabilir.

Mahkeme kararı veya ilam niteliğindeki belgeler temelinde alacağın İcra Müdürlüğü aracılığıyla zorla tahsil edilmesi süreci. Alacaklının icra dairesine başvurusuyla başlar.

Borçlunun tüm borçlarını ödeyemez hale gelmesi üzerine ticaret mahkemesince verilen iflasın açılması kararıyla başlayan tasfiye süreci.

İş sözleşmesini yasal ihbar sürelerine uymadan fesheden tarafın ödemesi gereken tazminat. Kıdeme göre 2, 4, 6 veya 8 haftalık brüt ücret tutarında olabilir.

Bir kişinin diğerine hukuki sonuç doğurmak amacıyla gönderdiği resmi yazılı bildirim. Kira alacağı, borç talebi veya iş akdi fesih öncesinde yaygın olarak kullanılır; noter kanalıyla göndermek ispat açısından güvenlidir.

Bir taşınmaz üzerinde alacağı güvence altına almak amacıyla tapu siciline tescil edilen rehin hakkı. Borç ödenmezse alacaklı taşınmazın satışını icra yoluyla talep edebilir.

Davada ileri sürülen olguların doğruluğunu delil göstererek mahkemeye kabul ettirme faaliyeti. Kural olarak iddiada bulunan taraf ispat yükümlüsüdür.

İlk derece mahkemesi kararlarının hem vakıa hem hukuk denetimi için Bölge Adliye Mahkemesi'ne taşınmasını sağlayan olağan kanun yolu. Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde başvurulabilir.

İcra takibine, bir idari karara veya yargı kararına karşı yasal süre içinde yapılan resmi başvuru. İcra hukukunda borçlunun itirazı icra takibini durdurur.

Taşınmazların sınırlarını, yüzölçümünü, niteliğini ve mülkiyetini tespit eden devlet kayıt ve tescil sistemi. Tapu kütüğünün temelini oluşturur.

Devletin veya kamu tüzel kişilerinin kamu yararı gerekçesiyle özel mülkiyetteki taşınmazlara bedel ödeyerek el koymasıdır. Bedelin yetersizliği hâlinde mülk sahibi artırım davası açabilir.

Bir borçlunun borcunu ödememesi hâlinde alacaklıya karşı kişisel olarak sorumlu olmayı kabul eden kişinin (kefil) üstlendiği bağımlı sorumluluk.

İş Kanunu kapsamındaki işçinin en az 1 yıl çalışması ve belirli koşullarla ayrılması hâlinde hak kazandığı tazminat. Her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında hesaplanır; emeklilik, ücret ödenmemesi, evlilik, askerlik ve haklı fesih bu koşullar arasındadır.

Kira sözleşmesiyle bir taşınmazı veya taşınırı belirli süre ve bedel karşılığında kullanan kişi. Kiracının tahliyesi için yasal ihtar veya dava prosedürüne uyulması zorunludur.

Mali güçlük içindeki borçlunun ticaret mahkemesi denetiminde alacaklılarıyla borçlarını yapılandırması prosedürü. İflasa alternatif olarak uygulanır ve geçici mühlet kararıyla başlar.

Ölen kişinin (miras bırakanın) mal, hak ve borçlarının yasal veya vasiyetname ile belirlenen mirasçılara geçmesi. Yasal mirasçılar eş, çocuklar ve kan hısımlarıdır.

İşyerinde bir çalışana yönelik sistematik ve kasıtlı psikolojik taciz; aşağılama, dışlama veya yıldırma amacı taşır. Mağdur işçi, mobbingi gerekçesiyle iş akdini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı alabilir.

Bir avukata vekâlet vererek kendisini temsil ettiren kişi. Müvekkil–avukat ilişkisi vekâlet sözleşmesiyle kurulur; avukat müvekkil yararına ve talimatları doğrultusunda hareket etmekle yükümlüdür.

Boşanma veya ayrılık kararından sonra mahkemece belirlenen, ekonomik açıdan güçsüz eşe (yoksulluk nafakası) veya ortak çocuklara (iştirak nafakası) ödenen periyodik destek.

Devlet adına belge düzenleme, imza onaylama ve kimlik doğrulama yetkisine sahip kamu görevlisi. İhtarname, vekâletname ve taşınır rehni gibi işlemler noter aracılığıyla resmiyet kazanır.

Bir alacağın güvencesi olarak taşınır mal (taşınır rehni) veya haklar üzerinde kurulan sınırlı ayni hak. İpotek, taşınmaz rehninin özel bir türüdür.

Ceza davasında suç işlediği iddia edilen, haklarında iddianame düzenlenen kişi. Sanık, suçsuzluk karinesinden yararlanır; mahkûmiyeti kesinleşene kadar masum sayılır.

Tarafların karşılıklı tavizlerle davayı veya anlaşmazlığı sona erdirmeleri. Mahkeme önünde yapılan sulh tutanağa geçirilir ve kesin hüküm niteliği taşır.

Takibi şikâyete bağlı suçlarda mağdurun cumhuriyet savcılığına yaptığı resmi başvuru. Suçun öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde yapılmazsa dava hakkı düşer.

Kiracının kiralanan yerden yasal prosedür çerçevesinde çıkarılması veya tutuklu/hükümlünün cezaevinden serbest bırakılması. Kira uyuşmazlıklarında tahliye için önce yazılı ihtar, ardından dava açılması gerekebilir.

Bir taşınmazın mülkiyetini, sınırlarını ve üzerindeki hakları (ipotek, irtifak vb.) gösteren resmi devlet belgesi. Tapu kütüğüne tescil, mülkiyet devrinde kurucu nitelik taşır.

Bir zarar veya hak ihlali nedeniyle sorumlu kişinin mağdura ödediği karşılık. Maddi tazminat fiili zararı ve kazanç kaybını karşılar; manevi tazminat kişilik haklarının ihlalinden doğar.

Mahkeme kararları, davetiyeler ve icra belgelerinin ilgili kişilere yasal yollarla ulaştırılması. E-tebligat zorunluluğu kapsamı her yıl genişlemektedir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararlarının yalnızca hukuka uygunluk denetimi için Yargıtay'a taşınmasını sağlayan olağan kanun yolu. Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde başvurulabilir.

Ceza hukukunda bazı suçlarda şüpheli/sanık ile mağdurun anlaşması sonucu ceza davasının düşmesine dayalı alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemi.

Mahkeme kararıyla kısıtlanan bir kişinin (küçük veya vesayet altındaki yetişkin) mallarını ve kişisel haklarını koruyan, sulh hukuk mahkemesince atanan temsilci.

Küçük çocuğun bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişimini güvence altına almak amacıyla ebeveyne tanınan bakım, eğitim ve temsil hakkı ile yükümlülüğü. Boşanmada mahkemece belirlenir.

Bir kişinin başka bir kişiyi belirli hukuki işlemlerde temsil etme yetkisi. Avukata verilen özel vekâletname, dava açma ve yargı işlemleri için zorunludur; noter veya konsoloslukta düzenlenir.

Bir uyuşmazlığın mahkeme önünde delil ve argümanlar çerçevesinde incelenip karara bağlanması süreci. Yargılama ilkeleri arasında usul ekonomisi, dürüstlük ve silahların eşitliği yer alır.

İş Kanunu m.53 kapsamında işçinin kıdemine göre belirlenmiş, ücretli dinlenme hakkı. 1–5 yıl kıdem için 14 gün, 5–15 yıl için 20 gün, 15+ yıl için 26 gün. Kullanılmayan izin işten ayrılışta ücrete dönüşür.

Bir alacak veya hakkın belirli süre içinde kullanılmaması hâlinde dava yoluyla talep edilemez hale gelmesi. İş alacaklarında kural olarak 5 yıl, haksız fiil tazminatında 2 yıl (en fazla 10 yıl), kira alacaklarında 5 yıldır.